كهكشانى كه خورشيد ما در آن است تجديد شد . مرتبه ديگر معلوم گرديد كه كهكشان هايى كه نزديك كهكشان ما هستند و منجمين مىتوانند آن ها را بهتر ببينند از كهكشان ما دور مىشود ؛ لذا براى منجمين ترديدى وجود ندارد كه جهان در پيرامون كهكشان ما در حال اتساع است ؛ زيرا كهكشان ها از همه طرف از كهكشان ما دور مى گردند ، اما نمىدانند كه در جاهاى ديگر هم كهكشان ها در حال گريختن هستند و دور مىشوند يانه ؟ علت بى اطلاعى آن ها هم از اين موضوع ، وسعت هستى و دور بودن اجرام آسمانى از زمين است . منجمين همانطور كه نمىدانند اتساع كهكشان ها ، يعنى افزايش فواصل آن ها از چه موقعى شروع شده ، اطلاع ندارند ستارگان منقبض و متراكم كه در اصطلاح منجمين به اسم كوتوله موسوم شده ، در چه زمانى اين طور متراكم شده ند . به نظر مىرسد همانطور كه اتساع دنيا ها تدريجى است ، تراكم آن ها هم تدريجى مىباشد ؛ و ستارگان كوتوله در يك مدت كوتاه به وجود نيامده اند ، و مدتى طول كشيده تا اينكه در آن ستارگان اتم ها ، فاقد الكترون گرديده و هسته هاى اتم به يك ديگر چسپيده است . بنابر اين در حالى كه در يك قسمتى از دنيا اجرام آسمانى در حال اتساع هستند ، در قسمت هاى ديگر اجرام آسمانى در حال انقباض مىباشند ، و يا اينكه دوره انقباض آن اجرام به پايان رسيده و به شكلى در آمده اند كه تجديد فعاليت حياتى آن از لحاظ ما ، با معلوماتى كه امروز داريم ، محال به نظر مىرسد . مرگ واقعى ماده همان است كه در ستارگان موسوم به كوتوله به وجود مىآيد ، و در آن ستارگان ، ماده كوچكترين حركتى ندارد . بر حسب ظاهر سرنوشت نهايى ماده اين است كه به شكل كوتوله در آيد ، و